Het grote en het kleine uitknijpen

Het zijn moeilijke tijden, niet alleen in Nederland maar vooral ook in de Verenigde Staten. Als rijkste land ter wereld dient Amerika vaak als voorbeeld voor andere landen, maar is dat wel terecht? Ik denk van niet en dat werd me nog eens extra duidelijk op een congres over werkstress en gezondheid dat onlangs werd gehouden in Puerto Rico.

The Big Squeeze

Buiten was het warm en wuifden de palmen aan het strand van het luxe hotel langzaam in een vochtige, tropische bries. Binnen wat het koel, waaide de wind van de airco en sprak Steven Greenhouse de openingsrede van het congres uit. Greenhouse is journalist bij de New York Times en heeft onlangs een opzienbarend boek geschreven met de niet mis te verstane titel "The Big Squeeze: Tough times for the American worker". In een gloedvol betoog stelde hij dat de werkende Amerikanen het tegenwoordig erg moeilijk hebben omdat ze worden uitgeperst en leeg geknepen. Het eens zo succesvolle, naoorlogse sociale contract tussen werkgevers en werknemers dat de Amerikanen veel welvaart heeft gebracht wordt sinds de jaren '80 ondermijnd door globalisering, de ICT-revolutie, en vooral de nadruk op het realiseren korte termijn winst ten behoeve van de aandeelhouders Tot de jaren '80 stegen zowel de productiviteit als het inkomen fors, terwijl in de afgelopen decennia de productiviteit en de winst verder bleven stijgen, maar het inkomen praktisch hetzelfde bleef. Ziehier The Big Squeeze, oftewel het grote uitknijpen.  

Amerika

Nieuwsgierig geworden heb ik het boek van Greenhouse gekocht en gelezen - tussen de congresbedrijven door in de hangmat aan het strand en op de terugweg in het vliegtuig. En daar werd ik niet vrolijk van. Even wat weetjes. Wist u dat ...

• ..... Amerika het enige ontwikkelde land is zonder een algemene ziektekostenverzekering
• ..... 47 miljoen Amerikanen niet verzekerd zijn voor ziektekosten
• ..... de helft van de Amerikaanse werknemers geen betaald ziekteverlof krijgt
• ..... Amerika als een van de weinige landen (samen met Swaziland, Liberia en Papua Nieuw Guinea) geen betaald zwangerschapsverlof kent
• .... er geen maximale werkweek in Amerika bestaat
• .... Amerikanen gemiddeld 9 weken per jaar langer werken dan bijvoorbeeld Duitsers
• .... het Amerikaanse minimumloon omgerekend slechts € 4,86 per uur bedraagt (in Nederland is dat € 7,97)
• .... 36,5 miljoen Amerikanen onder de armoedegrens van omgerekend €13.500 per jaar leven
• .... 33 miljoen Amerikanen - bijna een kwart van de werkende bevolking - minder dan $ 10 per uur (€ 6,70) verdient
• .... het collegegeld van een Amerikaanse universiteit tussen de € 9.500 en € 21.000 bedraagt (in Nederland € 1.565)

Zou u in zo'n land willen wonen? Misschien dat Obama het leed wat kan verlichten door een algemene ziektekostenverzekering in te voren, maar het is zeer de vraag of hij ook de andere Amerikaanse pijnpunten effectief zal kunnen bestrijden.

Praktijk

En dat is nog niet alles. Gaat het in het bovenstaande om koele statistische cijfers, Greenhouse laat in een groot aantal schrijnende gevallen zien hoe de Big Squeeze er in de praktijk uitziet. Daarbij worden grote bedrijven zoals de supermarkt Wal-Mart (met 1,9 miljoen werknemers het grootste Amerikaanse bedrijf), het speelgoedconcern Toys "R" us en het postbedrijf FedEx niet ontzien. Behalve slechte betaling is er sprake van sjoemelen met de prikklok, niet betalen van overwerk, 's nachts insluiten op de werkplek, ontslag bij ziekte, intimidatie van vakbondsleden, kinderarbeid, inhuren van illegale immigranten, pesten en seksuele discriminatie. En dit allemaal om de kosten te drukken. Inderdaad, The Big Squeeze, en het is de vraag of Obama hier wat aan kan doen. De wil is er wel - zie zijn plannen om een algemene ziektekostenverzekering in te voeren - maar de weerstand uit conservatieve hoek is ook heel groot.

Nu zult u zeggen dat het in Nederland allemaal wel meevalt, en dat is gelukkig ook zo als je het met Amerika vergelijkt. Maar toch vinden we een aantal tendensen die in het beeld passen, zoals daar zijn:

• Ontmanteling van de verzorgingsstaat, bijvoorbeeld de versobering van de WAO, de aantasting van de AOW, de invoering van de Wet Verbetering Poortwachter.
• Privatisering van bijvoorbeeld de telecom- energie- en vervoerssector.
• Invoering van de marktwerking en privatisering in de zorg.
• Bezuinigingen van de overheid op kinderopvang, zorg en onderwijs.
• Ondergraving van solidariteit ten gunste van individualisme.

Als gevolg daarvan komen in Nederland ook steeds meer mensen in de problemen terecht, getuige de toenemende populariteit van voedselbanken en schuldsanering. Het zou interessant zijn om á la Greenhouse na te gaan of er ook in Nederland sprake is van een Squeeze.

Rijnlandse Model

De moraal van het boek van Greenhouse is voor mij dat we op moeten houden om Amerika te beschouwen als gidsland. We hebben de neiging om heel onkritisch naar de Amerikaanse topprestaties te kijken op het gebied van wetenschap, economie, amusement, sport en technologie. Daarbij vergeten we gemakshalve dat een top alleen bij de gratie van een dal kan bestaan; immers zonder dal bestaat er ook geen top.

In Europa, en in het bijzonder in Nederland, hebben we gekozen voor een vlakker en minder ruig sociaaleconomisch landschap - het zogenoemde Rijnlandse model. Onze toppen zijn misschien wat minder hoog, maar in plaats daarvan zijn de dalen ook minder diep. En in plaats van een Big Squeeze hebben we daarom hoogstens een Small Squeeze. Alleen jammer dat het vlakke land in een koel en regenachtig klimaat ligt in plaats van op een tropisch Amerikaans eiland zoals Puerto Rico.

Print artikel | Bookmark

1 reactie(s) voor "Het grote en het kleine uitknijpen"

Plaats een reactie:

Naam:  

Email:  

Website:

Reactie: